Қазақстандағы арбитраж: даму келешегі

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотында «Қазақстандағы арбитраж: қазіргі жағдайы мен даму келешегі» тақырыбында практикалық конференция өтті. Іс-шараға судьялар, мемлекеттік органдардың өкілдері, арбитраждық институттар мен заңгерлік қауымдастық – практик-заңгерлер мен заң консультанттары қатысты.

Астана қаласы Заң консультанттары палатасының төрағасы Ануарбек Скаков арбитраждық процестегі заң консультанттарының рөлі туралы баяндама жасап, іс-шараға белсенді қатысты.

Бұл конференция арбитраж институтын жетілдіру, қоғамның сенімін арттыру және арбитраждық дауларды құқықтық сүйемелдеу сапасын көтеру жөніндегі пікір алмасудың маңызды алаңы болды.

Арбитраж Қазақстанның құқықтық жүйесінің ажырамас бөлігіне айналған. Оның маңызы әсіресе ел экономикасының белсенді дамуы мен кәсіпкерлік қызметтің артуы жағдайында арта түсуде.

Арбитраж дауға қатысушы тараптарға төрешілерді өздері таңдауға, істі қарау тәртібін анықтауға және процестің құпиялығын сақтауға мүмкіндік береді. Бұл арбитражды коммерциялық дауларды шешудің тиімді, икемді, жедел және тәуелсіз тетігіне айналдырады.

Сонымен қатар, арбитраждың тиімділігі көбіне тараптардың құқықтық дайындығының сапасына байланысты. ҚР Жоғарғы Сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасының төрағасы Нұрсерік Шәріпов атап өткендей:

Арбитраж соттардың жүктемесін азайтып, бизнестің әділ сот төрелігіне деген сенімін арттыруға ықпал етеді, бірақ бұл заңнаманы сауатты қолдану мен кәсіби құқықтық сүйемелдеу болған жағдайда ғана мүмкін.

Қазіргі Қазақстандағы арбитраж жүйесі «Арбитраж туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен реттеледі. Бұл заң ұлттық және халықаралық арбитраждарға қатысты құқықтық реттеуді біріктіріп, бірыңғай құқықтық негіз қалыптастырды. Арбитраж азаматтық-құқықтық және коммерциялық дауларды қарайды, алайда оның құзыреті шектеулі – ол қылмыстық, әкімшілік, отбасылық және еңбек дауларына қолданылмайды.

Маңызды қағидаттардың бірі – тараптардың ерік автономиясы, яғни тараптар қай арбитраж институтын таңдайтынын және олардың дауын кім қарайтынын өздері шешеді. Бұл қағидаттың тиімді жұмыс істеуі үшін кәсіби заңгерлік қолдау қажет. Конференция барысында құқық қолдану тәжірибесін біріздендіру, заңнаманы жетілдіру және арбитраж процесіне қатысушылардың біліктілігін арттыру шаралары талқыланды.

Арбитраждық іс жүргізудегі заң консультанттары – бұл жай ғана тараптардың өкілдері емес, бизнестің арбитраж мүмкіндіктерін қауіпсіз әрі тиімді пайдалануға көмектесетін кәсіби бағыттаушылар. Олардың жұмысы дау туындаған сәттен емес, келісімшарттар дайындалу кезеңінен басталады.

Конференция қорытындылары:

Дәл заң консультанттары «Арбитраж туралы» ҚР Заңының талаптарының сақталуын қамтамасыз етіп, процестің заңдылығын қолдайды. Осылайша шығарылған шешімдердің заңдылығы мен легитимдігі қамтамасыз етіледі. Бұл шешімдердің Қазақстанда және шетелде мойындалуы мен орындалуы үшін аса маңызды.

Бүгінгі таңда Қазақстанда арбитраж белсенді дамуда, сонымен бірге заң консультанттарының рөлі де артып келеді. Бұл заң консультанттары үшін жаңа мүмкіндіктер ашады – сапалы арбитраждық тәжірибе қалыптастыруға қатысу, кәсіби деңгейін арттыру және бизнестің құқықтық мәдениетін дамытуға үлес қосу. Заң консультанттары қазіргі арбитраж жүйесінің ажырамас элементі болып табылады. Олардың қызметі арбитраждық процестердің заңдылығын, айқындығын және тиімділігін қамтамасыз етеді, сондай-ақ бизнестің баламалы дауларды шешу институтына деген сенімін нығайтады.

Іс-шара қорытындысы бойынша Жоғарғы Соттың өкілдері конференция барысында айтылған ұсыныстарды жүйелеп, соттар мен арбитраж институттарына арналған практикалық ұсынымдар әзірлеуді жоспарлап отырғандарын хабарлады. Ел экономикасында арбитраждың рөлі артып келе жатқан қазіргі жағдайда кәсіби құқықтық сүйемелдеудің маңызы да еселеп өсуде.

Дәл заң консультанттары арбитражды тек дауларды шешу құралы ғана емес, сонымен қатар серіктестік пен өркениетті мәмілелер мәдениетін қалыптастыратын, құқық үстемдігін нығайтатын тетікке айналдыруға көмектеседі.

Астана қаласы Заң консультанттары палатасы